2009 yılının dünya piyasalarında baloncuklarla dolu bir yıl olduğunu söylemek pek yanlış olmasa gerek. Nedir bu baloncuklar? Bu baloncuklar Amerika Mortgage piyasasında, özellikle Subprime dediğimiz alt kesime hitap eden Mortgage ürünlerinden oluşan grupta, şişmeye başlamıştır. Bu grup içerisinde Mortgage’a konu olan gayrimenkullerin değerlemesi konusunda bonkör davranan ekspertizler krizde rol alan oyunculardandır.
Diğer oyunculardan bahsetmemiz gerekirse, Amerika’nın özgüveninin baş rol oynadığını söyleyebiliriz. Amerika mali piyasalarına o kadar çok güveniyordu ki, disipline verdiği önem azalmıştı ve gerek banka tarafını gerekse tüketici tarafını bu nedenle doğru değerlendiremedi, kredilendirme konusunda Sermaye yeterliliği, bireysel yetkinlikler konularında gereken önlemleri alamadı. Kişiler ödeyemeyecekleri yükümlülüklerin altına girdiler, diğer taraftan bankalar bu yükümlülükleri Mortgage’a bağlı menkul kıymetler olarak İkincil Piyasalarda sattılar. Bu durum işi zor duruma sokarak balonların gittikçe büyümesini sağladı.
Helyum gazı ile dolan balonlar şiştikçe yükselmeye başladı, hepimiz biliyoruz atmosfer onların yükselişini bir noktada kesecekti. Bu noktada kişilerin Mortgage borçlarını ödeyemediği noktayı temsil ediyor, borçlar ödenemeyince bankalar ipotek altındaki konutları elden çıkartmak istediler fakat işler istedikleri gibi gitmedi. Konutların fiyatları kredilendirme aşamasında yüksek belirlendiği için konutlarda istenilen fiyatlardan satılamadı.
Bu kriz Amerikada başladı, fakat kısa süre içinde globalleşen dünya yapısı çerçevesinde zincirin halkalarını temsil eden bütün dünya ülkeleri etkilemeye başladılar. Türkiye’de şüphesiz bu ülkelerden birisiydi.
Bahsettiğimiz balonlar patlarken Türkiye’de neler oldu? Bu balonlardaki patlamanın bize etkisi ne kadardı? Gibi bir çok soru türetebiliriz.
2008 yılında 760$ olan 1 ons altın 2009 yılında ise 1.100 $ seviyelerine yükseldi, bir diğer taraftan petrol fiyatları 2008 yılında 49$ iken 2009’da 77$ civarındaydı. Bu durumda Türkiye için hayat daha pahalıydı.
Olayı makro bazdan mikro baza indirgediğimizde, Türkiye olarak Bireysel Finansman anlamında birikim, borçlanma dengesine bakmak istedik. Bu nedenle Bireysel Krediler ile Bireysel Mevduat rakamlarının zaman içerisinde trendlerini gözlemledik.
2009 yılında Vadeli Mevduat yatırımlarında %2’lik bir artış ile paralel bir seyir izlerken, Bireysel Kredilerde %32 oranında bir artış gözlemleniyor. Şu anda vadeli mevduat rakamları bireysel kredilerin çok üzerinde gibi görünsede vadeli mevduatın büyük bir kısımının kurumsal finansman alanında kullanıldığını düşündüğümüzde kredilerde kriz kaynaklı bir artış olması dış borçlanma ihtiyacının bir göstergesi olarak nitelendirilebilir.br />
Kriz döneminde Türk halkı için en önemli yatırım araçlarından bir diğeri ise şüphesizki altındır. 2008-2009 yıllarında Altın fiyatları ile Bireysel Kredi hacimleri arasındaki ilişki gözlemlendiğinde uzun vadede altın fiyatları ile Bireysel Kredi Hacmi arasında %44 oranında benzer bir artış söz konusu iken kısa vadede ters orantılı hareketler gözlemliyoruz.
2009 Kredi Hacmine bakıldığında %2 İhtiyaç Kredileri, %8 Taşıt Kredileri ve %90 oranında Konut Kredisi kullanıldığı görülüyor. 2008 yılı ile 2009 yılı arasında kredilerin dağılımı açısından paralel bir seyir izlemiş. 2009 Yılı içerisinde Bireysel Kredi borçlarını ödeyemeyen kişi sayısının 393.146 olduğunu görüyoruz. Bu rakama Kredi Kartı borcunu ödeyemeyenlerde eklendğinde karşımıza 994.611 gibi bir rakam çıkıyor. Buda 2009 krizinin olumsuz etkilerinden birisi.
2010 yılında ise konut fiyatlarında ve Bireysel Kredi faiz oranlarında düşük seviyelerde durağan bir dönem bekliyoruz. Bunun siz kyullanıcılarımız için yeni bir ev sahibi olmak açısından önemli bir fırsat olduğunu düşünüyoruz.
Yazan: Ceyhun Cem Süsal