Uzman Görüşü

Şüphesiz ki bankalararası ürün rekabetinde akla ilk gelen ürün kredi kartıdır. Belki de bu yüzden hemen her gün bir başka özellikte kredi kartı hayatımıza giriyor. Öyle ki reklam ve tanıtımlarda tematik ayrışma çoğu zaman nihai amaç olan alışveriş özelliğinin önüne geçebiliyor. Taraftar kartlardan seyahat kartlarına ya da temassız kartlara kadar geniş yelpazede seyreden bu ayrışma, kampanyalarda ise tavan yapıyor.

Aslında kart sağlayıcıları tarafından bakıldığında durum epey bir anlaşılır. Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verilerine göre kredi kartı sayısı dikkate alındığında Türkiye 2008 yılı için Avrupa’nın 4. büyük pazarı konumunda. 2009/Kasım itibariyle ise kart sayısı 45 milyona yaklaştı. Bir bakıma 45 milyon kişiyle göreli uzun vadeli kredi ilişkisi sağlanmış durumda. Oysa Türkiye Bankalar Birliği raporlarına göre 2009/Eylül döneminde tüketici kredisi (Mortgage, İhtiyaç, Taşıt Kredisi) kullandırılan kişi sayısı sadece 4.623.475 idi. Ayrıca genelde bireysel kredilerin bir kez kullanıldığını ve fakat kredi kartlarının takip eden yıllarda da kullanımının devam ettiğini hatırda tutarsak 45 milyon rakamı gerçekten de anlam kazanıyor. Öte yandan yine BKM verilerine göre 2009/Eylül itibariyle kredi kartları yurt içi toplam işlem tutarı azımsanmayacak bir şekilde 151.575.570.000 TL oldu. Ancak aynı dönemde kullandırılan bireysel kredi miktarı 43.281.000.000 TL’de kaldı. Başka bir söylemle neredeyse tüm bireysel kredi hacminin 4 katı büyüklükte kredi kartı işlemi gerçekleşti. Bu durumda kredi müşterisi açısından bireysel kredilerin 11 katı, kullandırılan kredi miktarı açısından ise 4 katı büyüklüğe ulaşan kredi kartı pazarında rekabetin önümüzdeki günlerde de artarak devam edeceğini öngörmek işten bile değil.

Tüketiciler Ne Durumda?

Peki ama bankalar arası rekabet bu denli hızlanmışken konunun asıl muhatabı olan tüketiciler ne durumda? Konuyla ilgili en yetkili ağızlardan biri olan Visa Europe’un değerlendirmesine göre krizle birlikte Türkiye’deki tüketiciler alışverişlerinde ağırlıklı olarak banka kartını tercih ettiler ve bu dönemde kredi kartını mümkün olduğunca az kullanma eğiliminde oldular. Fakat bu durum kredi kartının popülerliğini sekteye uğratmaz mı? Bizce uğratmaz. Zira tüketicilerin banka kartı lehine olan bu tepkilerinin dönemsel olduğunu ve en nihayetinde göreli iyileşmeyle birlikte bireylerin tekrar taksitli alışverişin vazgeçilmez aracı olan kredi kartına yöneleceklerini bekliyoruz. Zaten yukarıdaki kredi kartı işlem tutarları da bu görüşümüzü destekliyor. Üstelik uzmanların ortak görüşü ekonominin tasarrufla değil harcamaların artmasıyla iyileşme sürecine gireceğidir. Tabi bunu söylerken daha fazla harcama yapalım demek istemiyoruz. Ancak genel toparlanmayla birlikte var olan tasarruf eğiliminin giderek azalacağı ve harcamaların ivme kazanmasıyla birlikte tüketicilerin tekrar kredi kartı kullanımına ağırlık vereceğini öngördüğümüzü belirtmek istiyoruz.

Kanımızca burda değinilmesi gereken asıl konu tüketicilerin giderek bilinçlenmesi ve genel/özel ekonomik duruma göre artık pozisyon alabilme (örneğimizde alışverişlerde kredi kartı yerine banka kartı kullanımını tercih etmeleri) noktasına gelmiş olmasıdır. Gerçekten de yeni mağduriyetler yaratmamak adına bireylerin kart kullanımında daha bilinçli hareket etmeleri önemli bir gelişmedir. Bu nedenle temennimiz kriz döneminde banka kartları üzerinden açığa çıkan kontrollü/temkinli alışveriş anlayışının harcama ve kredi kartı kullanımının artacağı olası günlerde de yitirilmemesidir. Zira kredi kartı mağduriyetine en etkin çözümün otokontrol olduğuna inanıyoruz.